پیچ واردات خودرو باز میشود ؟

به گزارش تجارتخانه24 صنعت خودرو اینروزها بیش از هر زمان دیگری در سردرگمی به سر میبرد . مسعود پزشکیان رییس جمهور کشورمان در رقابتهای انتخاباتی به صنعت و بازار خودرو انتقاداتی وارد کرد و واردات را یکی از راههای حل این چالش عنوان کرد . معاون اول رییس جمهور هم در مراسم تودیع و معارفه وزرای فعلی و پیشین وزارت صمت روشهای کنونی عرضه خودرو را نادرست دانست و بر اصلاح این روشها تاکید کرد . برای بررسی وضعیت بازار خودرو با آقای رسول سلیمانی  کارشناس صنعت خودرو گفتگو کردیم .

سوال : آقای سلیمانی روشهای فعلی عرضه خودرو را چگونه ارزیابی میکنید ؟

واقعیت این است که روش‌های فروشی که در سال‌های گذشته ازشان استفاده شده ضعف‌های اساسی داشتند سامانه یکپارچه منطقش با شیوه فعلی فروش تقریبا یکسان است صرفا سایت عوض شده و یک تغییر دیگری هم شاهدش هستیم و این تغییر این است که به دلیل اینکه تقاضا به شدت زیاد است امکان اینکه برای همه متقاضیان نوبتی تعیین شود وجود ندارد اصلا و لذا مجبور شدیم که افرادی را که امکان تامین خودرو برایشان در شش ماهه آتی وجود ندارد از گردونه حذف کنیم یعنی منطق سامانه یکپارچه کماکمان در سایت خودروساز حفظ شده این مدل فروش نقاط ضعف اساسی دارد یکی از آنها شانس بسیار کم متقاضی است الان شاهد این هستیم که به صورت متوسط کمتر از چهار درصد احتمال دارد فردی در این سامانه بتواند خودرو تهیه بکند این معنی اش چیست معنی اش این است که این سه میلیون و دویست هزار نفری که خودرو ثبت نام کردند نزدیک به سه میلیون نفرشان دست خالی برخواهند گشت که یک حالت شکست اجتماعی را احتمالا در این افراد شاهد خواهیم بود و در شرایطی که حالا سرمایه اجتماعی دولت در سطح مناسبی معمولا قرار ندارد به دلیل مسائل تورم و مشکلات معیشتی بار کردن یک تجربه روحی بد در شرایط فعلی واقعا کار اشتباهی است موضوع دوم این است که عملا اصلا دسترسی وجود ندارد در شرایط فعلی یعنی ما خودرو را زیر قیمت بازار داریم عرضه می‌کنیم ولی مصرف کننده عملا به احتمال ۹۶ درصد هیچ چیز گیرش نمی‌آید یعنی یک حفظ ظاهری دارد صورت می‌گیرد ولی در باطن چیزی گیر مصرف کننده نمی‌آید و ریشه اش هم در رانتی است که در همه این منطق‌هایی که در گذشته بوده و الان وجود دارد هست .ما عملا عمده خودروهایمان در شرایطی که داریم می‌فروشیم حدود سی تا پنجاه درصد اختلاف قیمت با بازار دارند و عمده متقاضیان دنبال این اختلاف قیمت هستند و این باعث شده که صف به شدت طولانی شود و متقاضی که برای مصرف می‌خواهد خودرو تهیه کند عملا شانسی نداشته باشد ما اگر بخواهیم مصرف کننده بتواند مستقیم خودرو تهیه کند حتما باید رانت را حذف کنیم هر شیوه جدیدی که می‌خواهیم برای فروش خودرو از آن استفاده کنیم حتما در منطقش باید این لحاظ شود که رانت حذف شود تا متقاضی که برای مصرف می‌خواهد خودرو استفاده کند بیاید خودرو را تهیه کند نه اینکه یک جایزه مضاعفی هم به کسی که برنده میشود داده باشند.
سوال: رانت چگونه اتفاق می‌افتد؟
سلیمانی: ما قبلا شاهدش بودیم فروش در بورس کالا نمونه موفقش بود که یک قیمتی بین بازار و قیمت مصوب کشف می‌شد هم تولیدکننده راضی‌تر بود هم مصرف کننده راضی بودند و صف وجود نداشت در آن حالت و با احتمال بالایی فردی که می‌خواست بیاید خودرو خریداری کند می‌توانست محاسبه کند بیاید و خودرو را تهیه کند و از این عوارضی که ما اینجا شاهدش بودیم مخصوصا به دلیل بلوکه شدن پول‌ها که عده‌ای مجبور شدند خودرو، طلا را بفروشند و با احتمال بالایی هم موفق به خرید این خودرو‌های عرضه شده نمی‌شوند و مجبور می‌شوند برای اینکه همان خودروی قبلیشان را بخرند یا همان طلای قبلیشان را بخرند مثلا کارمزد بالاتری تامین کنند.

سوال : دلایل این آشفتگی در بازار خودروی کشور چیست ؟

ما تورم سطح بالایی در کشور داریم و ابزاری در اختیار مردم قرار ندادیم کهخودشان را حفظ کنند. حداقل بازدهی معادل با تورم را کسب کنند، نتیجه‌اش چه می‌شود؟ مردم نسبت به سرمایه‌شان حساس هستند و خیلی عقلانی و دقیق تصمیم می‌گیرند. چه کار می‌کنند؟ سعی می‌کنند این سرمایه را حفظ کنند. یکی از راه‌هایش این است که این را تبدیل به خودرو می‌کنند می‌گذارند در پارکینگ. وقتی ما ابزار‌های مالی در اختیار مردم قرار ندادیم، مردم مجبور می‌شوند به صورت فیزیکی سرمایه‌شان را حفظ کنند، این باعث یک حبس سرمایه شدید می‌شود. این در بحث ارز خیلی جدی است. در بحث طلا خیلی جدی است و یک نمونه‌ای که می‌شود کمی مورد مطالعه قرار داد؛ خودرو است. ما اقلاً در شرایط فعلی ۵۰۰ هزار خودرو به شکل خشک در پارکینگ‌ها داریم. ما اگر بخواهیم این شرایط عوض شود، هر چقدر هم خودرو زیاد تولید کنیم، عملاً آن پارکینگ‌ها تعدادشان بیشتر می‌شود. به محض این که یک مقدار تولید خودرو زیادتر شود، عملاً یک کاهش جزئی در قیمت خودرو اتفاق می‌افتد و سود انتظاری نگه داشتن خودرو، بالا می‌رود. پس مردم خودرو می‌خرند و می‌گذارند در پارکینگ. ما اگر بخواهیم مسأله حل شود، حتماً باید ابزار مالی در اختیار مردم قرار دهیم که بتوانند سرمایه خود را در برابر تورم حفظ کنند. ریشه دوم قضیه؛ ارز چند نرخی است. شما یک سطحی از انتظارات تورمی در جامعه داری که نمودش در قیمت طلا، قیمت ارز و قیمت خودرو است. وقتی می‌آییم با ابزار‌های مختلف یک فاصله قابل توجه بین ارز نیما و ارز بازار آزادی ایجاد می‌کنیم، عملاً تولیدکننده در بهترین حالت با نرخ نیما تولید می‌کند، ولی بازار، این انتظار را دارد که قیمت این کالا به نرخ بازار آزاد قیمت‌گذاری شود، پس یک رانتی این وسط شکل می‌گیرد و این ثبت نام سه میلیون نفری که شاهدش بودیم؛ نمونه‌اش است که نه در شأن مردم کشور ماست، نه در شأن کشور ماست که در فکر می‌کنم در آینده نه چندان دور حتی در تکست‌بوک‌های اقتصادی با آن چه که یک کشوری چنین اشتباهی را انجام داد، واقعاً هر چه سریع‌تر باید این روند فروش، همان طور که معاون ریاست جمهوری عرض کردند باید این مدل شیوه فروش، حتماً اصلاح شود و راهش هم به نظرم با اقتصاد سیاسی فعلی که ما داریم و امکان تصمیم‌گیری، امضای قیمت نهایی توسط مدیرعامل هم وجود ندارد، فقط بورس است که در آن جا قیمت کشف شود. در شرایط فعلی اگر مدیر کارخانه قیمت را یک ریال بالاتر اعلام کند، سازمان‌های نظارتی واکنش نشان می‌دهند، اگر یک ریال هم پایین‌تر اعلام کند….

سؤال: البته سازمان‌های حمایتی واکنشی نشان نمی‌دهند. لااقل برخوردی از سازمان حمایت دیده نمیشود.
سلیمانی: حالا شاید رسانه‌ای نمی‌شود. به محض این که یک مدیری یک مقدار قیمت را بالاتر اعلام کند، سازمان‌های نظارتی شدیداً واکنش نشان می‌دهند و نه یک سازمان، از چندین سازمان به صورت مستقل وارد می‌شوند.
فرض کنید همین مدیر قیمت را قدری پایین‌تر از بازار، اصلاً به خاطر استراتژی بازاریابی تعیین کند، باز یک سری سازمان‌های نظارتی دیگری وارد قضیه می‌شوند که چرا حقوق صاحبان سهام را داری تضییع می‌کنی، بنابراین در مدل فعلی عملاً مدیران خیلی توانایی تصمیم‌گیری ندارند، بهترین مدل این است که در بازار بورس کشف شود و در شرایط فعلی فکر می‌کنم همین ۱۲۰ هزار خودرو اگر در بورس عرضه می‌شد، اقلاً هر خودرو بین ۱۰۰ تا ۱۵۰ میلیون تومان زیر قیمت فروش می‌رفت و مصرف کننده هم نفع می‌برد، سازنده هم نفع می‌برد. حالا شرایط بازار ما انحصاری است. در شرایط انحصاری نمی‌شود که فروش را به خودروساز بدون قید واگذار کرد.

سؤال:آیا واردات میتواند چالشها را برطرف کند؟
سلیمانی: ما در شرایط فعلی با یک ابزار نمی‌توانیم مسأله را حل کنیم، چون مسئله عمقش زیاد است، پیچیدگی‌اش بالاست. شما واردات را اگر بررسی کنید، از زمانی که صرفاً مطرح شده، قیمت خودرو‌های وارداتی را مانیتور کنید، می‌بینید که قیمت اسمی حتی کاهش شدید داشته، یعنی با وجود تورم، ما شاهد این بودیم که قیمت اسمی خودرو‌های وارداتی کاهشی شده، چرا؟ چون آن صرفه اقتصادی به خاطر انتظارات تورم روی این کالای خاص، از بین رفته، حالا اگر اجرایی شود به شکل گسترده‌تر فرایند‌های  وارداتی، ساده‌تر شود، خصوصاً اگر خودروی کار کرده وارداتش انجام شود و در کنارش  ما یک سری ابزار‌هایی داشته باشیم که به صورت نسبی ارزش سرمایه مردم را بتوانیم در برابر تورم حفظ کنیم، می‌توانیم مسأله خودرو را حل کنیم و شاهد این باشیم قیمت‌ها هم‌گرا شود و مصرف کننده در نهایت نسبت به وضع فعلی، رفاه بالاتری را داشته باشد.